اهمیت غذا در زندگی حیوانات

افغانستان اضافه از دو دهه اخیر در نتیجه جنگهای تحمیلی و بین گروهای داخلی از یک سو وهمچنان خشکسالی های پی در پی چندین ساله اخیر از سوی دیگر خساره بزرگ اقتصادی را متحمل گردید . که این خساره ها در همه عرصه ها بخصوص مالداری کشور صدمه زیاد دیده است .

در این اواخری که در کشور آرامی نسبی مهیا گردیده وکشور بکمک جامعه بین المللی باز سازی قرار دارد . هر فرد از جامعه این خطه باید نظر به توان وقدرت خویش دربازسازی کشور سهم فعال گرفته ودین ، میهنی را ایفا نمایم. فلهذا لازم میدانم تا مونوگراف تحت عنوان نقش غذا در زندگی حیوانات پستاندار به دست نشر بسپارم . امید است که به آنعده از محصلین مسلکی پوهنحی های زراعت و وترنری را بخصوص دوستداران که شغل و پیشه مالداری دارند مفید و مثمربخش واقع شود.

فصل اول

. با وجودیکه در عصر حاضر انسانها توانسته پیشرفت های چشمگیری وترقی باور نشدنی را در شؤون مختلف زندگی خویش پدید آورد . وتکنالوژی جدید و مدرن را اختراع و بکار میبرد ولی باز هم مسئله غذا وتغذیه در جوامع بشری از نقطه نظر اقتصادی و اجتماعی از اولویت ویژه ای برخوردار است .

اهمیت غذا در زندگی حیوانات از بدو پیدایش انسان غذا وتغذیه یکی از مسایل بسیار عمده ومهم حیاتی بشمار می رود .

از اوانیکه بشر بشکل خیلی ابتدائی در مغاره ،کوه ها زندگی میکرد و هم در حال حاضر بکمک تکنالوژی عصری غذا و تغذیه یکی از مسایل مهم ودارای اهمیت خاص میباشد . از اینرو این مسئله فکر انسانها را به خود جلب کرده است

اهمیت غذا وتغذیه در عصر حاضر تا حدودی است که یکی ازمعیارهای مهم درجه سطح تمدن وپیشرفت هر جامعه بحساب می رود . زیرا در ترقی و پیشرفت همه جانبه یک اجتماع اندازه صحت جسمی و روحی افراد جامعه سالم وصحتمند تر باشد . به همان اندازه تنومند تر وقوی تر و دارای فکر و عقل سلیم میباشد .

ضرب المثل مشهور است که میگویند ( عقل سلیم در بدن سالم است ) بدین ملحوظ پیشرفت و ترقی اقتصاد ی، اجتماعی وفرهنگی همان جامعه رشد سریع می نمایند . که بدن سالم افراد صحی و سالم داشته باشند که این امر وابسته به داشتن غذای با کمیت و کیفیت است . که چنین غذا قسمت اعظم آن از محصولات مالداری و طیور و زراعت حصول میگردد . چنانچه در کشور طبق آمار دست داشته د رسال 1382 به تعداد 3.715 میلیون فرد گاو ، 8.77 میلیون راس گوسفند 7.22 میلیون راس بز، (138) هزار راس شتر ، (143) هزار راس اسب و (12.15 )میلیون قطعه مرغ خانگی (UN FAO 2003[1]) وجود دارد . که نژاد محلی بوده ولی بان هم تولید محصول نا چیز غذایی از قبیل گوشت . تخم مرغ وشیر از آنها بدست می آید .

چنانچه نظر به احصائیه سال (1365) تولید محصولات مالداری در کشور از این قرار بود.

گوشت به وزن کشتار 255 هزار تن ، تخم مرغ 555 میلیون بیضه و شیر مجموعا 882 هزارتن و د رسال مذکور از فی فرد گاو شیری طور اوسط 512.8 کیلوگرام شیر و از فی قطعه ماکیان 90 عدد تخم حاصل گردیده است . ( پلان انکشاف اقتصادی واجتماعی سال (1366 ) کمیته دولتی پلانگذاری ) . اگر ارقام فوق را با نژادهای اصلاح شده خارجی مقایسه کنیم تنها قابل ملاحضه در تولید محصولات شان دیده میشود ، مثلا یک ماکیان نژاد لگهارن به طور اوسط 200 ، 220 عدد بیضه و یک فرد گاو شیری نژاد هلشتین طور اوسط ( 400) لیتر شیر در یک دوره شیردهی می دهند . و گاوهای ریگارد دلیست حتی تا (1000 )لیتر شیرمی دهد . که تولید محصولات مالداری نیز بدین منوال است . پس می توان گفت در نتیجه عدم اصلاح نسل نژاد محلی سالانه مقدار زیاد محصولات غذایی که منشا حیوانی دارد از دست میدهد . که اصلاح نسل یا نژاد محلی یک امر ضروری برداشته می شود . زیرا کثرت نفوس کشور از یک سو ضرورت به مواد غذایی از سوی دیگر ایجاب می نماید که دراصلاح نسل محلی مواشی و طیور جدو جهد بعمل می آید .زیرا تغذیه ناموزون غیر صحی در ترقی و پیشرفت اقتصادی واجتماعی افراد یک جامعه تاثیر منفی می گذارد .

د رهر جامعه زراعتی بخصوص بخش مالداری اش در تغذیه انسانهای همان جامعه از اهمیت زیادی و خاصی برخواردار است . در میان مواد مختلف غذائی (خوارکه ) چیزیکه بیش از هر ماده غذائی دیگر زیادتر مورد نیاز روزانه بشر است پروتین بخصوص پروتین حیوانی می باشد .

زیرا گرسنگی یا سو تغذی به اشکال وانواع مختلف د رجوامع بشری وجود دارد . عده کثیری از سو تغذی رنج می برند . در بعضی از ممالک بعضی از اجتماع وجود داشته که حقیقتاً گرسنه اند یعنی هیچ نوع غذا جهت خوردن ورفع گرسنگی در دسترس ندارد ولی شکم شان خالی است . ولی بعضی از کشورها جوامع شان ظاهراً گرسنه هستند ،هر روز به اندازه که بتواند شکم سیر می کنند. ولی با جیره متوازن که امروز ضرورت یک انسان است مطابقت نداشته و ندارد. بر علاوه آن یک عده اشخاص یا اجتماع که صرف از منابع حبوبات تغذیه گردد از غذای منابع حیوانی کمتر داشته و یا به همچو غذا اصلاً دسترسی ندارد بعضی از ویتامین ها ویا از عناصر ضروری غذایی جهت احیا اعمال واعمار مختلف حجرات اعضای بدن کمتر نصیب شان می شود . ودرنتیجه سئو تغذی مبتلا می شوند .

سو تغذی دراطفال اشخاصیکه درحال رشد اند اثرات منفی وبدی دارد. که سئوی تغذی دوام دار انواع امراض را بوجود آورده وبالاخره د راطفال باعث مرگ ومیرمیشوند. در اشخاص بالغ نیز باعث امراض گوناگون می گردد . طبق توصیه .A.F.O U.N درجیره RATION - غذای متوازن اقلاً باید 40% پروتین حیوانی گنجانیده شود . روی این اصل غذا و تغذیه برعلاوه آنکه با مسائل مالداری و تربیه مواشی و طیور در ارتباط مستقیم داشته در ارتقای سطح تولید محصولات مالداری نقش اساسی را بازی می کند .

اهمیت تربیه حیوانات و طیور نه تنها از نگاه تولیدات مواد غذایی بوده بلکه از آنها ، مواد جهت پوشاک ( البسه ) نیروی کاری ، تجارب ، ورزش و سواری بطور خاص در اقتصاد ملی کشور بسیار عمده پیشقدم است .

ورول تربیه حیوانات سبب حاصلخیزی خاک ( زمین های زراعتی ) می گردد.

فیصدی درامده از مواشی و محصولات آن در امریکا 53.6 % و مجموع محصولات زراعتی 46.4 % میباشد . که رقم فوق الذکر از محصولات مواشی را گاو ، گوساله شیر و محصولات آن مرغ و تخم مرغ ، گوسفند ، بره وپشم وسایر حیوانات و محصولات آنها تشکیل می دهد . باید خاطرنشان نمود که درشیوه تربیه مواشی و زراعت کشور ما به طرز دقیق علمی وسیستم جدید و استفاده از تکنالوژی عصری تا کنون کدام تغییری بسوی مثبت به وجود نیامده است .

باید مالداران و زارعین مالدار نظر به تقاضا عصروزمان از شیوه های جدید و عصری تکنالوژی پیش رفته دربخش مالداری کارگرفته و به طروق های کهنه وفرسوده تر بیه مالدارای وطیور و زراعت خاتمه بخشند . همچنان جهت بهبود وارتقای سطح تولید محصولات مالداری ، توسعه وانکشاف مالداری وزراعت شان تحت رهنموی اهل فن به بهره برداری آغاز نماید . این است یگانه راه نجات از کمبود مواد غذایی جلوگیری از سوتغذی نسل آینده کشور ما خواهد بود . درتوسعه وانکشاف مالداری ، وهم ازدیاد تولید محصولات مالداری و طیور بر علاوه رایج نمودن سیستم جدید وعصری تربیه مواشی وطیور وتکنالوژی عصری مهم ترین از همه تاسیس فابریکه های تهیه خوراکه برای مواشی و طیور وهم اصلاح نسل محلی حیوانات وطیور . از طریق القاح مصنوعی که با القاح مصنوعی می توان مالداری را توسعه وانکشاف بخشیده و نسل محلی را اصلاح نمود.

نقش غذا در تولید محصول حیوان

بدن حیوان را میلیونها حجرات تشکیل داده که این حجرات اعضای مختلف بدن را میسازد . واین اعضا ضرورت به ادامه حیات واحیای مجدد داشته ، بخاطر ادامه حیات ، انجام کارهای فزیکی و فزیولوژیکی به غذای با کمیت و کیفیت (جیره متوازن )ضرورت دارد . تا بتواند وظایف خود را بصورت درست انجام بدهند. برعلاوه آن بلند رفتن تولید محصولات مواشی و طیور نیز مربوط به غذا مناسب وباکیفیت است .

غذا و تغذیه feed and ceding

در اینجا اساس تغذیه و مواد مغذی که تا حدود امکان با وضع موجوده افغانستان رابط قریب داشته تحت مطالعه قرارمیدهیم . چون مواشی در افغانستان با شرایط ناگوار و خیلی هم و دشوار و خشک توافق نموده اند. مثلاً گاو زیبو و گوسفندان (8) نژاد افغانستان با چریدن در علف های کمتر و عاری ازشادابی نسبت به نژادهای توریدی که با شرایط خوب و کفایت تمام د رعلف چرهای با کیفیت و کمیت بسیار خوب به زندگانی خویش ادامه داده و تولید محصول می نمایند .

از اینرو میزان تولید و مصرف شیر و گوشت در ممالک همسایه و جهان خیلی بلند است . براساس آمارهای جهانی قیاس اوسط طول عمر در کشورهای که مقدار مصرف شده شیر روزانه مردم آن بیشتر باشد متناسباً زیادتر میباشد . زیرا از جمله غذاهای مختلف که روزانه به مصرف تغذیه انسان میرسد . شیر مناسب ترین و متعادل ترین، ترکیبات غذایی را دارا بوده از همین سبب شیر به عنوان یک غذائی کامل شناخته شده است .

چون صنعت لبنیات و استفاده از تولید ان خیلی مغلق و مبهم می باشد . باآن هم از بعضی آثار و شواهد تاریخی معلوم میشود که در دوره سنگ وانسانها بعد ازآن سگ و گوسفند و گاو را اهلی ساخته ودر ادوار قبل التاریخ از شیر و مسکه گاوها بحیث غذا استفاده شده است . از اینرو انتخاب گاوهای شیری بخاطر تولید شیر و محصولات آن توسط آریایی های قدیم که به شکل کوچی وخانه بدوش در ساحات مرکزی آسیا امرار حیات می نمودند صورت گرفته است . با مرور زمان ، ترقی و تعالی بشر در نتیجه مردم به اهمیت غذایی اقتصادی شیر بیشتر فهمیدن ، که امروز شیر از جمله بهترین و مکمل ترین مواد خوارکه برای تغذیه انسانها بشمار میرود . پیشرفت علم و تکنالوژی جدید به اهمیت غذائی و اقتصادی شیر افزوده علمای امروزه رشته های مختلف ( علوم تغذیه ، تحلیلات غذایی ...) اهمیت غذائی و اقتصادی شیر را بیشتر ترکیب شیربه اساس تحقیقات وتجارب علمی خویش ثابت نموده است مصرف شیر و مواد لبنی ؛ گوشت و تخم مرغ در جهان روز به روز رو به افزایش است .

چنانچه در ممالک پیش رفته د رحدود 14 % از شیر و محصولات آن (مواد لبنی ) استفاده بعمل می آید . خلاصه اینکه از اوانیکه مردم به نوشیدن شیر عادت کرده اند و شیر منحیث مواد خوارکه ( غذائی ) شناخته شده تا حال شیر نه تنها اهمیت غذائی خود را حفظ نموده بلکه روز به روز از شیر ومحصولات آن استفاده اعظمی بعمل می اید . منحیث یک غذای عالی ومکمل موثر می شمارند . چنانچه روزانه هر شخص تقریباً در مقابل هر کیلو گرام وزن بدن احتیاج به یک گرام پروتئین دارد .

که باید دو ثلث آنرا از پروتئین با منشأ نباتی و یک ثلث با منشأ حیوانی تامین گردد. اگر هر انسان بطور اوسط احتیاج به 5/70 گرام پروتئین داشته باشد اقلاً 5/23 گرام آن از پروتئین حیوانی تأمین می گردد. بدین تربیب که 17 گرام از پروتئین حاصل از گوشت سرخی گاو یا گوساله وشیر و 5/3 گرام گوشت گوسفند و ماهی 3 گرام آن از پروتئین تخم مرغ در مصرف غذائی روزانه تامین شود .

چون مصرف فی نفر سالیانه شیر و مواد لبنی در جهان خیلی زیاد است . مثلاً مصرف شیر (105 ) کیلوگرام ، مسکه ( 1.6 ) و پنیر (2.4 ) کیلو گرام است . اما این مصرف در ممالک همسایه ، مانند ایران بالترتیب 70 ، 2.5 ،4.5 کیلو گرام میباشد . ولی اوسط مصارف فی نفر سالیانه شیر ومواد لبنی در اروپا بدین ترتیب است . شیر (758 ) کیلوگرام ( روزانه 20 لیتر ) ، مسکه ( 12.5 ) کیلوگرام ، پنیر (22.4 ) کیلوگرام است . و حداقل گوشت سرخی مواد ضرورت بطور اوسط سالیانه و در روز استندارد جهانی مصرف روزانه (97.22 ) گرام و سالیانه مقدار (384 ) کیلوگرام است . که در ایران مصرف روزانه ( 59) گرام وسالیانه (53/21) کیلوگرام است .

در وطن عزیز ما شیر را از گاو ، گوسفند و بز و شتر بدست می اورند . که مقدار و ظرفیت شیر در تمام گاوها شیری یکسان نبوده واز همدیگر بنابر اختلاف ارثی وفزیولوژیکی فرق دارد . دراثر تغذیه متوازن ومناسب وشرایط صحی محیط زیست (جای نگهداری ) مقدار شیر دهی ( ظرفیت تولیدی شیر ) گوشت درگاوها نظر به انتقال وراثت ویا ( قدرت ژنتیکی ) ارتقا یافته میتواند . که با اصلاح نمودن نژاد محلی نگهداری و تغذیه خوب مقدار بیشتر شیر دهی ، گوشت و تخم مرغ را از مواشی وطیور اهلی بدست آورد .

عدم رعایت درست منجمنت ، راسیون ( جیره ) غذائی ، شرایط نگهداشت در اصطبل حفظ الصحه و وقایه از امراض ساری در حیوانات و طیور تولید محصولات بخصوص در تولید شیر ، گوشت ، تخم مرغ ، پشم کاهش رونما می گردد.

از اینرو لازم است تا شرایط خوب محیطی ، تغذیه ، حفظ الصحه و وقایه را برای مواشی و طیور مهیا ساخت . که از آنها محصول بهتر و بیشتر حاصل گردد. برعلاوه آن شیوه ای شیر دوشی به سیستم جدید و تکنالوژی عصری باعث ازدیاد تولید شیردرحیوان می گردد. حیوانیکه ظرفیت عالی شیر دهی دارند. از استعداد خوب شیردهی آنها استفاده اعظمی بعمل آید . یعنی اگر عوض ، یک مراتبه شیردوشیدن درروز ، سه مراتب دوشیده شود .وآن هم با ماشین شیردوشی ، در نتیجه دراثر دوشیدن زیاد به وقفه های کوتاه مدت یعنی بعد از هر 5-6 ساعت در روز ( روزانه سه مرتبه ) نظر به یک مراتبه دوشیدن در یک دوره شیردهی (lactation) تقریباً حیوان 20 % شیر زیاد تولید می نماید. که دوشیدن شیر به وقفه های کوتاه و روز سه مراتب باعث تنزیل فشار در پستان گردیده که در وقت پایین آمدن فشار واپس به ترشحات فزیولوژیکی شروع کرده و باعث تولید شیر میشود .

اهمیت غذائی واقتصادی شیر :

طبیب یونانی ( هیپو گرات ) شیر را یک غذای کامل توصیف کرده است . از همین جهت است خوردن و نوشیدن شیر به منظور وقایه مقابل امراض و جلوگیری از ضعیف و لاغری ، ضعف و ناتوانی دوکتوران آنرا توصیه می دارند.

شیر برای جور و ناجور ، پیر و جوان ( اطفال و بزرگسالان ) یک مایع غذائی در سطح اولویت قراردارد. شیر برای کودکان که در مرحله اول حیات قرار دارند نیازمندی های بدن آنها را مرفوع ساخته زیرا دارای عناصر بسیار غنی و ضروری برای رشد ونموئی بدن را دارا میباشد . ترکیب شیر از موجود بودن عناصر ضروری دران نظر به نوع حیوان ، نوع غذا که حیوان از آن استفاده مینماید. مدت شیردهی ها متفاوت میباشد ، فرق میکند بطور مثال طور اوسط شیرگاو دارای (3.5 %) پروتئین ، (3.8 %) شحم ، ( 4 %) کاربوهایدرت و (0.7%) مواد معدنی بوده ، شیر گوسفند (5.8 %) پروتئین ، (6.7%) شحم ،(6.6%) مواد قندی (کاربوهایدرت )، و (.08%) مواد معدنی میباشد .شیر گاو میش ( 4.5 %) پروتئین ،(7.5%) شحم، (5.0 %) کاربوهایدرت ،(0.8 %)مواد معدنی دارد.

شیرشتر (3.6%) پروتین (5.3%) شحم ،(5.1%) کاربوهایدرت ،(0.7%) مواد معدنی دارد.

شیر آهو (10.5%) پروتئین ، (20.0%) شحم ، (3.0% ) کاربوهایدرت ،(1.5%) مواد معدنی بوده است .

شیر اسب (2.0%) پروتئین،(2%) شحم ،(6.7% ) کاربوهایدرت ،(0.3%) مواد معدنی دارد.

اما باید خاط نشان شد که که مجموع مواد خشک در شیر گاو( 12.8 %) درشیرگوسفند 17.9 %) درشیر گاومیش ( 17.8 %) درشیر شتر(14.0 %) در شیر آهو (35.0%) و درشیر اسب (11%) بوده درفی کیلو گرام شیر حیوانات متذکره مقدار کالوری باالترتیب 67 کیلو گرام کالوری 930 کیلو کالوری ، 1010 کیلو کالوری ، 850 کیلو کالری 2410 کیلوکالوری، 500 کیلو کالری وجود دارد.

شیر برعلاوه اینکه از اهمیت ویژه غذائی و مواد مغذی برخورداراست . اهمیت اقتصادی آن نیز برخوردار است . زیرا بشکل تازه ، خشک و دیگر محصولات آن از قبیل مسکه ، پنیر ، ماست ، چکه ، وقروت بازار خوب تجارتی داشته که از این طریق مبلغ یا اسعار خوبی به جیب مالداران و تاجران جهت رفع دیگر محتاج آنها سرازیر می شود .



اهمیت غذائی گوشت حیوانات و طیور

گوشت حیوانات ( گاو ) معمولاًدارای (21.17 %) پروتئین (23%) شحم که مقدار کالوری آن مربوط به نوع ودرجه چاقی حیوان میباشد . یک کیلوگرام گوشت گاو حاوی 1200تا 3000 کیلو کالوری است . مقدار و یا اندازه گوشت گاو تعلق به وزن حیوان وطرز تغذیه آن است . کیفیت گوشت تعلق به خصوصیات نژاد ، جنس ، عمر حیوان می باشد . همچنان درجه چاقی و لاغری آن است . حیوانیکه توسط جیره متوازن خوراکه آن از نگاه کمیت و کیفیت عالی باشد . تغذیه شده وبه سیستم فنی و عصری تربیه شوند. گوشت آن دارای کیفیت عالی و به مقدار زیاد گوشت می دهند . بهترین ولذیذ ترین گوشت از حیوانات گوشتی جوان که به شکل فنی تغذیه و تربیه شده باشد است. که گوشت این نوع حیوان دارای اهمیت خوبی غذایی میباشد . مانند گوساله های جوان و ماده گاو قصر وجوانه گاو خسی هم اندازه که سن وسال حیوان زیاد باشد . ویا زیاد شده برود بهمان اندازه اهمیت غذائی گوشت آن پایین آمده درسطح نازل قرار می گیرد .

غذا ها کدام وظایف را در بدن حیوان انجام میدهند ؟

خوراکه ها و مواد غذایی در بدن حیوان وطیور چهار وظیفه بسیار عمده و مهم را انجام میدهند . که از جمله وظایف سه وظیفه آن اساسی و مهم بوده ویک وظیفه آن فرعی میباشد. گر چه وظیفه فرعی تنها برای حیوانات بوده اما از نقطه نظر تولید محصولات وتهیه مواد غذائی خیلی با ارزش و قیمت بها برای انسانها بشمار میرود.

الف-

غذاها حیثیت مواد ساختمانی را داشته برای اعمار ساختمان جسم ،همچنان براي رشدو نموی جسم و حجرات آن ضرورت است. چونکه جسم از استخوان،عضلات ؛ انساج ارتباط ؛ پوست ، دندانها ، شاخ ؛ موی ؛ پشم ، ودیگر اجزا تشکیل یافته که شکل و قیافه حیوان را مرتب مینمایند که حیوان در برابر تخریب این اجزا ضرورت به تجدید ساختمان ، احیا مجددب،اعمارو نگهداری (حفظ ومراقبت ) دارد.که این کار بسا مهم ،یکی ازوظایف مواد غذائی در بدن حیوان است .

این غذا عبارت اند از پروتئین ، کاربوهایدرت ، شحم ، مواد معدنی ، ویتامین ها و آب میباشد که مشترکاً انجام وظایف متذکره را مینمایند .

ب- مواد غذائی یک منبع اساسی انرژی جهت تولید حرارت قوه کار ویا ذخیره شحم را در وجود اجرا می کند که شحم به قسم مواد احتیاطی در انساج بدن ذخیره شده ودر وقت ضرورت از آن استفاده می گردد که این وظایف را کاربوهایدرتها ، شحمیات ، پروتئین وغیره در ارگانیزم اجرا مینمایند .

ج- مواد غذایی بحیث کنترول وتنظیم کننده جسم است که ویتامین ها انزایم های شحمی این وظایف و فعالیت جسم ( بدن ) را به عهده دارد .

د- وظایف فرعی

گر چه این وظایف برای حیوان فرعی بوده ولی برای انسانها حایز اهمیت می باشد .

مواد غذایی قسماً جهت تولید محصولات حیوانی از قبیل شیر ، تخم مرغ و هم چنان پشم به مصرف می رسد اگر غذای کافی به انسان وحیوان داده نشود باعث اختلالات در بدن وتشوشات روحی شده در نتیجه کاهش مقاومت بدن به امراض گوناگون مبتلا میشود . پس رول غذا در نشوو نموی انسان ، حیوان ، طیور وهمه ذیروح حائز اهمیت بوده برعلاوه آن در ارتقای سطح تولید محصولات حیوانی نقش عمده دارد اگر انسان بخواهد سالم رشدو نمو وامرار حیات نماید طوری که برای خود در تجسس غذایی خوب وبا کمیت وکیفیت بالا است . با ید جهت تهیه و تدارک غذای بهتر برای حیوانات وطیور خویش نیز باشد .

تا از انها تولید بیشتر وبهتر وصحیح تر حاصل نماید .

زیرا تهیه غذا و مواد غذایی برای مواشی و طیوراهلی یک امر حتمی وضروری است .





فصل دوم

تاثیر غذا و تغذیه در رشد و انکشاف مواشی

یکی از فکتورهای اساسی تربیه مواشی وطیور به خصوص حیوان (گوساله ، بره ، بزغاله ، چوچه شتر ، گره ؛ وچوچه مرغها وغیره) اندازه وخواص تغذیه حیوانات و طیور در حال رشد می باشد به اثبات رسیده که تغذیه در سن جوانی مواشی و طیور بدن حیوان وطیور را تغییر می دهد .

یا تاثیر به سوی بهبود ویا بر عکس ان دارد ( می توان از مواشی و طیور خوبتر و یا برتر قسمت غذا را بدست اورد ) که این امر وابسته به زودرسی واندازه تولید محصولات مواشی وطیوراست از عموم میتودهای که جهت تربیه گوساله ها از همه انها تنظیم طبق اندازه تغذیه وطبق پلان رشد اضافی وزن زنده حیوان در ایام رشد وانکشاف مواشی است . انواع تدابیر امکان ان را میدهد که وزن زنده جوانه ها در تمام دوره حیات مربوط به نژاد و خصوصیات بیولوژیکی ونوع تولیدات است که تغییرمیخورد تربیه حیوانات و تغذیه انها به خصوص گسفندان در کشور ما به شکل عنعنه وی و مهاجرت از یک جا به جای دیگر پی یافتن علف در چرا گشت و گذاراند یعنی در زمستان از علف های دشت به صحرای هموار ود رتابستان از علف چرهای ایلاق ( کوها و تپه زار ها ) استفاده مینماید . نژادهای که د رنتیجه انتخاب سلیکسون متواتر مردم ما به وجود امده است با شرایط سخت ودشوار زندگی کشورما مقاومت وتطابق می نماید . د رحقیقت انها داری تولید محصول خیلی ها پایین میبا شد باز هم تا حدودی اکثر حاصلات ملی را میدهد . قسمت عمده از اقلام صادرات کشور را تشکیل میدهد ولی نظر به تقاضای عصر و زمان وکثرت نفوس کشور خیلی ها به عقب می ماند .

طور اوسط طی سالهای (1356 تا 1359 ) نظربه ارقام ارزیابی شده تولید گوشت عبارت از 12.3 کیلو گرام وشیر (50) کیلوگرام برای هر نفردر سال بود.

در حالیکه تولید شیر در ممالک اروپایی برای هر فرد (350) کیلو گرام بوده ولی کوشش دهاقین مالدار کشور ما برای تکافوی ضرورت صرف نان خشک خویش به تولید حبوبات (غله جات ) تلاش میورزند . مفاد و ضرورت خود را در تولید زراعت از قبیل گندم ، جو ، جواری ، نخود ؛ ماش وامثال آن می بینید انقدر به تربیه سالم و درست مواشی وطیور توجه نداشته تنها طبقه کوچی که به جز از یک خیمه و تعداد محدودی از مواشی دیگر کدام عواید نداشته ( نه زمین و نه سرپناه دارند) صرف و صرف به تربیه مواشی رو آورده اند آنهم بشکل عنعنوی و سیار دشت به دشت ،صحرا به صحرا و کوه به کوه همراه مواشی خویش پشت علف سرگردان اند. از مواشی و محصولات انها امرار حیات مینمایند . از اینرو از نگاه محصولات مواشی درسطح نازل قرار داشته است . فلهذا این معضله مخصوصاً تکافوی شیر و مواد لبنی ، گوشت و تخم مرغ برای مردم ما در شهر ها و مراکز کشور قناعت بخش نیست .

چنانچه شهر کابل که نفوس آن اضافه از 4 میلیون نفر است . شیر خویش را از یک مرجع عمده که انهم لبنیات گذرگاه است . بدست میاورند .که در خدمت تقریباً اضافه از 4 میلیون نفر شهر کابل اند.

درصورتیکه بنابر امار دست داشته در حدود (3.715) میلیون گاو در کشور وجود دارد. باید در بهبود اصلاح نسل های محلی توجه جدی صورت بگیرد . که یگانه راه حل بوده ودرباره یک سیستم صحیح جستجو کرد . که ما را به حل وبهبود وضع تولید شیر ، گوشت و تخم مرغ را در راه اساسی ذیل می بینیم .

1- تاسیس مراکز و تنظیم خرید شیر از مردم توسط سکتور خصوصی .

2- تاسیس یک مرکز قوی تحقیقاتی اصلاح حیوانات محلی توسط القاح مصنوعی .....

3- تولید خوراکه حیوانی ( کنستریت ) در کشور

4- تاسیسات عصری برای تولید و پروسیس شیر وانواع مختلف مواد لبنی .

5- ترویج تکنالوژی عصری دربخش مالداری .

6- تشویق دهاقین مالدار در تشکیل فارم های نمایشی تولیدی شیر و محصولات ان .

7- خدمات فعال وترنری و کنترول از امراض بخصوص ساری توسط وقایه به وقت وزمانش .

8- یافتن بازار فروش ( مراکز یا مارکیت ) محصولات مالداری وغیره ..

درنواحی و مربوطات ولایات کابل و همچنان در ولایت دیگر کشور به تعداد زیاد مالدارو دهاقین مالدار وجود دارد . با اساس ارقام سال (1357) ولایات کابل ، لوگر ، پروان ولغمان زیاده تر (80) هزار زمیندار که شغل متناوب زراعتی و مالداری داشته موجود بوده که فروش حاصلات مانند شیر، گوشت ، پشم ،تخم مرغ و غیره محصولات مالداری توسط دلالان صورت می گیرد. که عدم ارتباط دوامدار تجارت برای فروش محصولات مالدار وابستگی وارتباط دهاقین مالدار به حوادث غیر مترقبه و هر عدم ثبات وضع را در تجارت بعضی محصولات زراعتی و پایین امدن قیمت خرید میکشاند . که شما اعوامل منافع اقتصادی دهاقین و مالدار متضرر ساخته ملحوظ رکود انکشاف محصولات تجارتی انها که برای رفع نیازمندی به بازار عرضه میگردد است .

طور مثال : دهاقین برای فروش شیر ناچیز خویش که از مالداری خود بدست میاورند. بسا مشکلات را متحمل میشوند. مخصوصاً در فصل کشت و زراعت برای اینکه واسطه به حمل ونقل دارد.

وسایط نقلیه ، وراهای درست ارتباطی به بازار وجود ندارند. مالدار ودهاقین جهت رفع ضرورت مواد اولیه و نیازمندی خود راهای بسیار پر پیچ وغیر عادی را پیاده توسط مرکب اسب وشتر می پیمایند تا محصولات ناچیز خود را ( محصولات حیوانی) از قبیل شیر ، ماست ، چکه ، مسکه ، پنیر، مرغ وتخم مرغ را به بازار برده بفروش برساند.

واز پول ناچیز آن چای خشک ، بوره، روغن، صابون، وغیره ضروریات را خریداری می نمایند . بنابر مشکلات متذکره توسعه و انکشاف مالداری در کشور خیلی بطی سیرمی کند.

برعلاوه ان جهت توسعه و انکشاف مالداری وبلند بردن سطح تولید محصولات آنها که مستقیماً ارتباط به غذا وتغذیه می باشد . نخستین احتیاج کشور ما ازدیاد مقدار علوفه و خوراکه حیوانی میباشد. تا درایجاد یک مرکز قوی تهیه خوراکه از نگاه کمیت وکیفیت غدای حیوانات وحفظ علفچرها توجه بیشتر گردد.

بعداً میتوان در تولید حیوانات که دارای تولید حاصل بهتر وبیشتری باشد.

بعضی نسلهای اصلاح شده مشهورجهان را وارد نموده ونژاد محلی مواشی وطیوررا اصلاح نمود.چون حیوان وطیور به غذای کافی وبا کیفیت ضرورت دارد.

یعنی حاوی مواد غذایی مکمل باشد.پس مواد غذایی عبارت از اجزای ترکیبی غذا یا خوراکه که برای حیوان وطیور اهلی دارای اهمیت حیاتی وتولیدی میباشد.

مواد غذایی که در خوراکه وجود دارد. بسیاری از آنها شناخته شده ولی با انهم درباره این هنوز هم مطالعات وتحقیقات ادامه دارد.

مواد غذایی خوراکه ها

عناصر کیمیاوی که تا اکنون شناخته شده اند، تعداد شان بیشتر از صد عنصر است .که از جمله بیست عنصر آن خیلی ضروری است و د رترکیب مواد غذایی شامل اند. این 20 عنصر مواد ضروری غذایی برحسب ذیل اند.

اوکسیجن (O)، هایدروجن (H) ،کاربن (C) ،کلسیم (Ca ) ،فاسفورس ( P )، سودیم ( Na )، پوتاشیم ) K) ، آیودین ( I )، نایتروجن ( N ) ، آهن ( Fe) ؛ سلفر ( S ) ، مس ( Cu )،گوبالت ( Co) ،مگنیزیم (Mg) ، کلورین (Cl) ، فلورین ( F) ، منگانیزم (Mn) ، جست (Zn)، مولبیدیم (Mo )، سیلیکان ( Se)، میباشد.

بعضی از علمای کیمیا گواهی می دهند که کروم (Cr) وتعداد کثیرعناصر دیگری که هنوز شناخته نشده است دراین گروپ شامل اند . عناصرمتذکره به شکل تنهایی یا بشکل ترکیبی مواد غذایی را تشکیل می دهند . مواد غذایی عبارت از اجزای ترکیبی غذا که برای ذیروح بخصوص حیوان اهمیت حیاتی وتولیدی داشته باشد.

مواد غذایی که درخوراکه ها (غذاها ) وجود دارد بسیاراز آن شناخته نشده است درآن باره هنوز هم مطالعات ادامه دارد.

آب

از دو عنصریعنی هایدرجن (H) و اکسیجن (O) ساخته شده است . اهمیت آب از نقطه نظر مواد غذایی کمتراست . ولی وظایف بسیار عمده ومهم در بدن حیوان ایفاء میکند.

ضرورت مواد غذایی حیوانات

غذا وموادغذایی که حیوانات وطیوربا انها ضرورت دارند مرکب است از :

1- آب .

2- پروتئین .

3- کاربوهیدرت .

4- شحم .

5- مواد معدنی .

6- ویتامین ها .

مواد متذکره را حیوانات وطیوراز خوراکه ها اخذ میکنند که انسان از انها استفاده نکرده ، اما برای حیوانات وطیور خیلی مهم وبا ارزش اند. بطور مثال گاو، گوسفند ؛ شتر ، اسب؛ وطیور خانگی که همه شان از علوفه سبز کنجاره ،کاه ، بیده، وغیره ....

منحیث غذای خود صرف تناول نموده دروجود (بدن ) حیوانات مولد مواد خیلی با ارزش و گرانبها اند.

مثلاً آب : آب (80 %) وزن زنده جان های بدن حیوان حین تولد ،از آب تشکیل شده ، بعد از نشو ونما تا (60%) وزن مجوعی بدن میرسد. حیوانات اگر هفته ها خوراک کم بخورد قناعت نموده و زنده می مانند . ولی باید بطور منظم به انها آب داده شود.

بخصوص در موسم گرما نسبت به هوای سرد حیوانات به نوشیدن آب زیادتر ضرورت دارند . انعده حیوانات که از انها شیر بدست میاید ویا مرغ که تخم میدهد بیشتر آب ضرورت دارند. چراکه ترکیب شیر تقریباً (28%) آب وترکیب محتوای داخل تخم (60%) آب میباشد.

به منظور بدست آوردن محصولات بهتر وبیشتر حیوانات باید همواره به حیوان وطیور آب پاک ، صاف شفاف وقابل شرب انسان داده شود.

آب بدون انقطاع دردسترس حیوان و طیورقرارگیرد. حیوانات یک قسمت آب ضرورت بدن را از علوفه تازه مخصوصاً علوفه سبز آبدار بدست آورده چون علوفه نلغه ، سبز وآبدار حتی 80% آب دارد. ولی کاه وبیده (10-13 %) بیشتر آب احتیاج یک مادگاو شیری به آب روزانه تقریباً یک گیلن آب درمقابل هرصد کیلوگرام وزن بدن،ولی درمقابل تولید هرگیلن شیر، باید اقلاٌ روزانه دونیم گیلن آب بنوشد . گاوهای خسی ،مادگاو،قصرگاوی که بعد از شیردهی خشک شده ( شیرنمی دهد )روزانه به 10 گیلن آب ضرورت دارند. اسب که در علفچر باشد وازعلف سبز علفچر استفاده کند روزانه به 6 گیلن آب ضرورت دارد . همچنان گوسفندان طوراوسط وروزانه تا یک ونیم گیلن آب ضرورت دارند که باید بنوشد .

پس تولید بهتر وبیشتر محصولات حیوانی مربوط تنها به اصلاح نسل ، وقایه وحفظ الصحه نبوده بلکه تغذیه مواشی وطیور با شیوه های پیشرفته لازم وضروری میباشد. ولی در کشور ما تا اکنون یک مالدار یا صاحب فارم مالداری صرف ضرورت به رهنمایی ساده و عادی برای پرورش وتغذیه گاوهایش دارد.

طورمثال : یکی از جمله رهنمایی این است که برای تولید یک پوند (450 گرام )شیر مقدار 1.4 کیلو گرام حبوبات جهت تغذیه گاوهای خویش در نظر بگیرید .

اما امروز در جهان مترقی وپیشرفته این طور نیست.

امروزگاو هاي شيري داراي توليد بلند ضرورت به توجه بشتر تغذيه دارند.در حال حاضردرتغذيه مواشي حيوانات ازاصطلاحات علمي وفني مانند پروتين غيرقابل تجزيه درمعده، شحم قابل عبوردرمعده، كاربوهايدريت هاي غيرقابل ساختماني، سلولوزمؤثر واز اصطلاحات مزيد ديگر كمك گرفته ميشود.

اگرهدف ومرام ازتوليد بشترباشد. توجه جدي به شامل تغذيوي يكي ازعوامل مهم درتربيه گاوداري مخصوص گاوهاي شيري خواهد بود.

گرچه درين روابط قواعد تحقيقاتي وتجارب مختلف اساسی جاگزين هدايت هاي متخصصين ورزيده درامرتغذيه نميشوند. ولي ميتوانند بعنوان يك معياركمكي منظورگردید. درينجا دستورهاو هدايات براي تغذيه گاوهاي نوزاي جديدي بيان گرديده است. براي گاودار( فارمدار) لازم است. تا هريك ازهدايات گفته شده را با كاريكه درفارم انجام ميگيرد تحت كنترول قرارداده ومقايسه دقيق نمايد. چيزيكه درآنجا ذكرشده اگريك گاوداربا صاحب فارم وشيري كاري در تربيه گاو شيري انجام ميدهد. وتفاوت زياد بظهور ميرسد. يعني تفاوت را حس ميكند.

ويا قادر به انجام تحليل وارزيابي ومقايسه دقيق نيست پس ايجاب مي نمايد كه با متخصص تغذيه فارم (زوتكنيك) فارم خود مشوره نمايد.

گاو شيري چه مقدار خوراك بخورد؟

بعد از زايمان در 12 هفته اول، گاو ها بايد حداكثرمقداراز مواد خشك رادريافت كند

(بخورد) امادر اوج شيردهي خويش حد اقل %4 وزن خود مواد خشك را بخورد. بطور مثال گاوهاي كه 300 كيلوگرام وزن دارد بايد و حتي 15-12كيلوگرام ماده خشك رامصرف نمايد. كه مواد خشك قابل صرف را ميتوان ازطريق اين فورمول محاسبه نمود. (مقدار شيريكه %4 شحم داشته باشد)+(0.4 كيلوگرام شيرتوليدشده) FCM مقدارشيربرحسب %4 شحم بطور مثال مواد خشك موادضرورت براي يك گاو شيري كه به وزن1350 پوند (600 كيلو گرام) وداراي توليد 100 پوند (45 كيلوشيربا شحم %4 باشد برابربا مقدارمواد(خوراكه ياغذا) قابل صرف تناول درروز برحسب پوند 5515 است. يعني براي هردو پوند (950 گرام) شيريكه توليد ميگرددلازيم است. يك پو (450 گرام) به مقدارماده خشك مصارف روزمره آن علاوه شود.اگر مقدار كمترازين داده ميشود (گاوبخورد) امكان آن ميرود گاو وزن بدن خودرا ببازد (كاهش يابد) وبه نارسايي هاي ميتابوليكي دچار ميگردد. اگرامكان ميسر باشد، محل علف چر(جداگانه) براي شير دوشي وتغذيه گاوهاي زاي شكم اول (كه گوساله اول راببار ميآورد) اختصاص داده شود زيرا اين نوع گاوها هنگا ميكه بطورجداگانه نگهداري ميشود (%10-%15) وقت بشترصرف تناول وغذای خود می نمايند.

در مجموع جيره مصرفي گاو بهترين فيصدي ماده خشك در آن بين 50-75 فيصد است. كمي ويا زياد بودن بيش ازين مقدار باعث محدوديت مصرف خوراكه ميگردد اگر مواد سيلو (ذخيره) شده قسمت اعظم درجيره غذايي گاو ها شامل شود امكان دارد كه ماده خشك به اندازه 0.02% وزن بدن حيوان براي هر فيصد افزايش رطوبت نسبت به جيره كه داراي 50% ماده خشك می باشد كاهش پیدا ميكند.

طور مثال: اگر رطوبت تمام جيره 60% بوده وزن گاوها به طور اوسط 1350 پوند (600 كيلو گرام) باشد درين صورت.؟ (10=50-60)-(پوند2.7 =1350 ×0.02 ×10)

يعني هر گاو روزانه 2.7 پوند ( 1.2كيلو گرام) ماده خشك كمتر مصرف خواهد كرد. اگر درجه حرارت بيش از 75 درجه فارنهايت باشد انتظار ميرود براي هر 2.2 درجه فارنهايت افزايش مصرف مادۀ خشك روزانه حدود 3.3% كاهش يابد اگر هوا گرم شودكه درجه حرارت هوا به 80 درجه فارنهايت برسد ورطوبت نسبي هوا نيز 80% باشد يا در مجموع اگردرجه حرارت (برحسب فارنهايت) برعلاوه رطوبت نسبي به 140 برسد شدت گرمي شروع ميشود. آب پاك، صاف وشفاف جهت آب آشاميدني حيوان انتخاب گردد. طور اوسط يك گاو براي توليد هر پوند شير (0.45 كيلوگرام) به 1.2 گيلن (4.5 ليتر) آب آشاميدني ضرورت دارد. ميتوانید از چند نگاه آب نوشيدني حيوانات را مورد آزمايش خويش قرار دهيد.

الف : در مناطق گرم سير حد اقل 60 % از جيره را به هنگام شب در اختيار گاو قرار دهيد.

ب: اسيديته (PH) مواد سيلو براي جواري وحبوبات ديگر كمتر از4.2 وبراي علوفه نوع ككو مينوز كمتر باشد از 5 باشد، اگراسيديته مواد ذخیره شده (سيلو شده ) از اندازه كه ذكر گرديده كمتر باشد با عث فاسد شدن وپوپنگ زدن مواد سيلو شده وكيفيت آنها كاهش مي يابد.غذايكه داراي حدود ده هزار (1000 ) كولوني پوپنك (CRU) Colony forming unit در هر گرام باشند ممكن است باعث اختلالات جهاز هاضمه شوند. اگر آلودگي توسط پوپنك در مواد سيلو شده مشاهده شود. اين مواد را براي تشخيص وتعين مايكو توكسين حتماُ معاينه نمايند. بهتر است غذايكه گاو مصرف ميكند حد اقل مدت 20 ساعت در روز براي گاو ها داده شود براي هر فرد گاو 2.1 فوت (65 -70 )سانتي متر ديوار پشروي آخور در نظر گرفته شود بخاطر تشويق وترغيب گاو ها به خوردن غذا پاكي وصفايي آخور وهم چنين استفاده از نور جهت روشن ساختن آخور مخصوص هنگام شب يكي از مسايل ضروري بشمار ميرود.

آب از دوعنصر يعني هايدروجن (2H) واكسيجن (O2) ساخته شده است . اهميت آب از نقطه نظر مواد غذائي كمتر است. ولي وظايف بسيار عمده ومهم رادر بدن حيوان ايفأ مينمايد. وظايف كه آب در بدن انسان وحيوان عملاُ اجرا مي كند قسماُ در ذيل توضيح ميگردد.

A) تعاملات كيمياوي در بدن در موجوديت آب صورت ميگردد.

B) در شكل دادن (Torbor) جسم كمك ميكند.

C) در انتقال اوكسيجن(O2) ومواد غذائي درتمام بدن كمك ميكند.

D) در كنترول ونگهداري نورمال حرارت بدن رول بسزاي دارد.

2 – كاربوهايدريت ها:

كار بوهايدريت هاكه از كاربن(C)،هایدروجن (H ) واوكسيجن (O2) ساخته شده است .

3 – سلولوز (Cellulose):

عبارت از يك مواد اساسی ساختماني حجرات بوده كه اساساً ديوار حجرات نباتات (پوست) راتشكيل ميدهد.

4 – شحميات (Fats):

شحميات داراي مقدار زياد كاربن(C ) وهايدروجن بوده وبه يك تناسب بسيار كم اوكسيجن(O2) ميباشد.

5- مواد معدني (Minerals) :

از جمله 20 عنصريكه در تركيب غذای حيوانات وطيور فعاليت دارند. تنها چهارعنصر ازقبيل كاربن (C) اوكسيجن (O2) هايدروجن (H2) ونايتروجن (N) عناصر معدني محسوب نگردیده متباقی ( 16 ) عنصر آن ازعناصر معدنی بوده كه در تغذيه حيوانات همه آنها رول مهم دارد.















فصل سوم

پروتين ها

كلمه (پروتين) (Protein)[2] به مفهوم (مقام اول) يامقام والا به مواد مغذي كه در تشكيل خوراكيها وجود دارد وحاوي آزوت مي باشد. اولين بار درسال 1838 م توسط (Mulder) كيميادان هالندي به اين ماده نام گذاري شده يعني به اين ماده مغذي در غذا (پروتين ) اطلاق گرديده او معتقد بود كه اين ماده مغذي نقش اساسي را دربدن دارد. وزندگي بدون آن ناممكن است. گرچه امروز به مشكل ميتوان گفت كه پروتين مهمتراز مواد مغذي ديگر است. فكر نه ميشود كه آقاي (Mulder) در آن زمان شناخت كامل وواقعي از نقش فوق العاده مهم اين تركيبات دربدن ويا از مغلق بودن (پيچيدگي) وتعداد اجرأ متشكله پروتين بدن وغذاداشته است. اما امروز مي دانيم كه پروتين جزء از تركيب مهم حجره زنده است. يعني از وزن خشك در حدود 20% وزن تمام يك فرد بالغ را پروتين تشكيل ميدهد كه تقريباً نصف آن در عضله (1 -5 )آن در استخوان وغضروف (ککرگي)(1-10 ) در پوست وبقيه در انساج ديگر ومايعات بدن است.

منشأ اصلي آنزايم ها، پروتين است. واكثر هورمون هاي بدن از پروتين ويا مشتقات پروتين ساخته شده اند ویروس ها نیز پروتینی میباشد استفاده از پروتين موجب اختلال در رشد ومنتهي به تلف شدن پروتين از انساج بدن ميشود. پروتين به شكل كه در تركيب آنزايم واكثر هورمونها وجود دارد در تنظيم ووضع بدن نقش حياتي بعهده دارد.

تركيب كيمياوي پروتين

پروتين ها مواد فوق العاده مغلق وپيچيده هستند كه از تعداد زياد اسيد امن تشكيل يافته اند. اين امينو اسيدها واحد ساختماني پروتين ميباشد. بعضي پروتين از امينو اسيد هاي سنتز شده ودر ايام هضم با گاتابوليزم ( تجزيه انساج بدن) به اسيد هاي امني تبديل ميشود. (20 ) اسيد اميني از نظر تركيب كيميائي از يك گروپ كربوكسيل (COOH) يك اتم هايدروجن (H) يك گروپ آمين (NH2) ويك راديكال اسيد اميني (R) متصل به اتم كاربن (C) تشكيل يافته است. كه در اين جاه ما ازتفصيلات مشرح، ارايه فورمول وتشريحات اضافي درباره صرف نظر میکنیم .ولی باید گفت که بدن انسان وحیوان دارای هزاران پروتین مختلف است . كه بعضي از آنها از تعداد زياد اسيد اميني تشكيل يافته اند. صرف جگر به تنهائي حاوي (1000 ) يكهزار آنزايم مختلف است. كه همه آنها پروتين ميباشد. بر علاوه نوع از پروتين ، ويژه اختصاصی خود رامي سازد. مثلاً باوجود يكه هيموگلوبين فيل مرغ مثابه اسب يا سگ يا انسان است. ولي اختلاف در اندازه است. كه جانشين كردن آنها با يگديگر غير ممكن است. در حقيقت دربسياري مورد استفاده از پروتين يك نوع، به نوع ديگر قبل از عمل هيدروليز تبديل به اسيد هاي امين تشكيل دهنده مسموميت را خواهد آورد. چناچه انتقال خون ازيك نوع به نوع ديگر غير ممكن است. ازينرو اين اختلاف جزئي در هيموگلوبين يك نوع با نوع ديگر اساس تشخيص خون را تشكيل داده كه يك وسيله خوبي وقابل ارزش در طب عدلي وكشفيات جنائي است. يكي از اهداف عمدۀ زيست شناسان، متخصصین تغذيه وتحليلات غذائي تعين چگونگي احتياج حجرات بدن به پروتين مورد نظر است. كه پشرفت روشهاي تجزيه (Analytic) در 20 سال آخير تنهاتعين تركيب اسيدهاي امين را موجود دريك پروتين را عملي ساخته است. ارزش نهائي يك غذائي پروتيني در بدن ارتباط به تركيب امينو اسيدهاي متشكله آن دارد يعني در حقيقت اين امينو اسيد است كه مادۀ مغذي ضروري به شمار مي آيد نه پروتين. اگر غذائي كه بطور معمول بنام غذاهاي پروتيني معروف اند. بنام غذائي غني از پروتين (Protein rich food ) خوانده شود.صحيح تر است. و مفهوم جمله نيز روشن وواضح است.

ارزش غذائي اينگونه مواد نيز بستگي به تركيب امينو اسيد پروتين هاي مختلف آنها دارد. بعضي از غذاها مانند ژلاتين فقط حاوي يكنوع پروتين است. ولي اكثر غذا بش از يكنوع پروتين دارند.طور مثال: هيموگلوبين، ميوه گلوبين، الاستين وكولاژن همه در گوشت، كازتين ولاستو البومين در شير يافت ميشوند.

گياها متوانند بااستفاده از آزوت (N ) خاك ودا خل نمودن در ماليكول امينواسيد پروتين بسازند. باكتريا ها با استفاده از آزوت هوا اين عمل را انجام ميدهند. ولي حيوانات قادر به ساختن پروتين ازآزوت (N) نيستند. ازينرو پروتين مورد ضرورت خودرا از گياها حيوانات علف خوار ويا حتي به مقدار كمي از امينو اسيد هاي سنتيز شده توسط ميكرو ارگانيزم در جهاز هاضمه آنها است بدست مي آورند. در باره امينو اسيد ها بايد گفت كه از نگاه نقش آن تغذيه بدو گروپ تقسيم مي شود يعني امينو اسيد هاي ضروري در غذا (Essential amino acid) [3]وغير ضروري در غذا (Non-essential amino acid ) امينو اسيد هاي ضروري را بدن نميتوانند به نسبتي كه براي رشد ونگهداري حجرات بدن لازيم است سنتيز نمايد از جمله 20 امينو اسيد هاي ضروري، به تعدادي 8 ويا 9 امينو اسيد هستند كه بايد در جيره غذائي روزانه تأمين شوند. اما تجارب علمي نشانداده كه اسيد امين هستند يعني ( (Stifel-f-b-1972براي اطفال (نوزاد ها )و در ايام طولاني براي بزرگ سالان ضرورت است. در صورت كه مقدار كافي آزوت (N) در اختيار بدن باشد. از 11- 12 امينو اسيدديگر در بدن سنتيز خواهد شد. پروتين كه رشد ونموي بدن را با اندازۀ كافي تأ مين نمايد بنام پروتين كامل (Complete protein)[4] پروتين باارزش بيولوژيكي بالا يا باكفيت ناميده ميشوند. كه اين پروتين ها. از تقريباً 33% امينواسيد هاي ضروري و66% اسيدهاي امين غير ضروري تشكيل يافته اند. تمام پروتين هاي حيواني (بجز ازژلاتين) از پروتين هاي كامل ميباشند. اگر تنها پروتين رژيم غذائي باشند نه تنها حجرات جديد را نه ساخته. بلكه انساج از بين رفته ترميم نخواهد شد. درين صورت وزن بدن به سرعت كاهش مي يابد.

هريك ازپروتين هاي نباتي بخودي خود پروتين غير كامل مي باشند. بجز از مغز حبوبات (F.A.O-1973)



بلند بردن كيفيت پروتين ها

مخلوط نمودن دو نوع پروتين علوفوي (نباتي) باافزودن مقداركمي ازپروتين حيواني به يك پروتين غير كامل، ارزش بيولوژيكي پروتين غير كامل را به يك پروتين مؤثرممكن ميسازد. بطور مثال: ازتركيب گندم كه فاقد ليزين، ترنوتين، تريتوفان است. بامخلوط سویابين كه فقط فاقد ميتونين است.

با علاوه نمودن تا مصرف كمي ازشير امينواسيد ضروري رادر گندم بلند برده واصلاح ميكند. وموجب بلندرفتن ارزش بيولويكي پروتين گندم ميشود.

رول پروتين ها دربدن

نوع مقدار امينو اسيد هاي كه موجود در جيرۀ غذائي سبب تأثير وكافيست واستفاده صحيح از آنها در بدن است. كه احتياج بدن براي اسيد هاي امين قرار ذيل نيز شمرده ميشود.

1 – در تأمين رشد ونمو، نقش اساسي دارد. ما پروتين حيواني را بامقايسه پروتين نباتي در يك تجربه كه با چوچه سكها، صورت گرفته. دو گروپ چوچه سكها كه یکی با پروتین گندم وگلوتن برابر بوده ودیگری باجیره غذای تخم مرغ بود .سگ ها که تحت جيرۀ غذائي با پروتين نباتي چاق وغيره فعال بوده ودر رشد استخوانها بدن تأخيرمشاهده گرديده. درحاليكه اين افزايش وزن در چوچه سكها تحت رژيم تخم مرغ به شكل ذخيروي از پروتين دربدن به گروپ ديگر سه برابر ظاهر گرديده وبطور كلي فعال ولاغر تر ازسكهاي كه تحت رژيم باپروتين گندم گلوتن بودند.

2 – رول پروتين (امينواسيدها ) در ساختن تركيبات لازمي بدن! هورمون ها مانند انسولين، ادرنالين وتيروكسين ازمواد پروتيني هستند. هر يك ازسلول هاي بدن داراي انزايم های مختلف است درفعل وانفعال خاص دخالت مي كنند. هيموگلوبين كه يك ماده حياتي موجود در(گلوبيول) سرخ كه وظايف حمل و نقل آكسيجن (O2) از كاربن داي اكسايد (‍CO2) به جهاز تنفسي است.

يگ كمپلكس پروتيني است. تريپوتوفان كه اسيد آمين بوده وقابل تبديل شدن به سيانين است. مانند ويتامين در حجرات بدن نقش سازمان دهي (تنظيم كننده) را به عهده دارد.

3 – تعادل آب را در بدن تنظيم مي كند كه توزيع مايعات در دوطرف غشايي حجرات توسط فشار آزموتيك تنظيم ميگردد.

چون اين موضوع خيلي مغلق وپيچيده است فلهذا از تشريحات همه جانبه آن صرف نظر ميكنيم.

نگهداشتن ثابت (PH) خون

پروتين هارا مواد (Amphotere يا Buffer) نيز مينامند. زيراآنها توانائي مقابله با محيط اسيدي وقلوي ميباشند. بودن آنها در خون از تجمع غير طبيعي حالت قلوي ويااسيدي كه در وظايف طبيعي اختلال ايجاد مي نمايد جلوگيري ميكند اين ميكانيزم تنظيم كننده قادر است . هر زمان كه يكي از مواد متذكره افزايش يابد به آن تركيب گرديده ونقش ثابت نگهداشتن محيط بدن را انجام ميدهد.





















ضريب هضمي پروتين مختلف فيصدي

شاخصها ضريب هضمي به %

تخم مرغ 97%
گوشت و ماهي 97%
شير 97%
ميوه ها 85%
برنج 84%
حبوبات 78%
سبزيجات بيخ دار(زردك،شلغم....) 74%
سبزيجات ديگر 65%















ماازغذاي پروتين داروضريب هضمي آن بحث نموديم.







فصل چهارم

خوراكه هاي غير متراكم

خوراكه هاي غيرمتراكم(roughages) خوراكه هاي را گويند كه حاوي مواد مغذي كمتر بوده ومحتواي ليف ناخالص آنها بشتر(بالا تراز18%) باشد. درساحه عمل اصطلاح ديگري زيرنام علف(ّForage)[5] به طورمترادف باخوراكه غير متراكم به كارميرود. علف يا علوفه عبارت از آن گونه مواد نباتي اند كه به حالت تازه، خشك وسايليچ شده، به حيوانات تغذيه گرديده ودر حالت خشك حاوي بيشتر از 18% ليف ناخالص ميباشد. گاهي خوراكه غيرمتراكم جهت معرفي نمودن خوراكه هاي داراي حجم ودرشتي بيشتر نسبت به علوفه نيزبه كار ميرود.

اين خوراكه هادر طبيعت زياد بوده ويك بخش بزرگي ازخوراكه روزمره حيوانات را ميسازند. براي آنكه در مورد خوراكه هاي مذكور معلومات مفصل حاصل شده بتواند مورد مطالعه قرار ميگيرد.

خوراكه هاي غير متراكم تازه

خوراكه هاي غير متراكم تازه حايز اهميت بزرگي در تغذيه حيوانات نشخوار كننده وغير نشخوار كننده علفخوار ميباشد. خواراكه هاي تازه طور عموم قسمتهاي بالااز زمين گياها را كه شامل ساحه، برگ وگل آنها ميشوند. احتوامي نمايند.

ازاين خوراكه ها تازماني درتغذيه حيوانات استفاده به عمل مي آيد كه رشد ونموي آنها ادامه داشته وكتله سبز كافي راتوليد نمايند. ازخوراكه هاي تازه به قسم چرش يا درو، درتغذيه حيوانات استفاده به عمل ميآيد. در صورت كه خوراكه هاي مذكور دروگردند، درين حالت ياآنها را به طور تنهائي ويا به قسم دروشته با كاه سفيد به حيوانات مورد نظر تغذيه ميكنند. خوراكه هاي تازه نظربه برخي از اوصاف عالي آنها(نازكي، آبداري، مزه خوب، گوارا بودن) بااشتهاي بزرگي توسط حيوانات نوش جان ميشوند. اين خوراكه ها از نگاه ارزش غذائي نزديك به دانه ها بوده ونظر به ساير خوراكه ها برتري نشان ميدهند. قابليت هضم خوراكه هاي مذكور بلند بوده وارزش اقتصادي عالي دارند بادر نظر گيري نوع نبات شرايط اقليمي ومرحله نمو خوراكه هاي تازه بطور وسطي تركيب كيمياوي آتی را به اساس خشك نشان ميدهند. محتواي آب (60 -80 %) (پروتين ناخالص 20 -25 %) عصاره بدون نايتروجن (35 -50 %) ليف ناخالص (18%) عصاره ايتر (4-5 %) وخاكستر (9 -11 %) خوراكه هاي غير متراكم تازه علف هاي خاندان باقلي، گندمي وفصل هاي ريشه ای، ساقه هاي زير زميني وغيره را احتوا مينمايند.

خوراكه هاي تازه مربوط به خاندان باقلي

اين خوراكه هاي تازه حاوي پروتين، مواد معدني وويتامين بيشتر نظر به گندم ها مي باشد. چون تعداد نباتات مربوط به اين خاندان زياد است. ازهمين سبب صرف آن خوراكه هاي مورد مطالعه قرار ميگرند كه حايز اهميت زيادتر در تغذيه حيوانات چه در كشور ما وچه درجهان ميباشند.

ريشقه (Medicate sativa)

رشقه منحيث علف تازه نبات دلخواه حيوانات بوده ودر سراسر جهان بويژه در شرايط اقليمي معتدل وگرم ميرويد. ريشقه بخاطر داشتن سيستم ريشه اي دراز در برابر خشكي مقاومت دارد. ريشقه اهميت زيادي در تغذيه حيوانات داشته وداراي ارزش غذائي بلند مي باشد. از همين سبب آنرا بنام ملكه يا سر تاج علف ها مينامند.

ريشقه يك گياه چند ساله بوده، پس ازكشت براي مدت 3-4 سال حتي بيشتر ازآن. علف تازه باارزش و خوش مزه توليد مي كند. ريشقه سالانه به تعداد 3 -6 بار درو مي نمايد. ازآن بعد محتواي ليف ناخالص آن به سرعت افزايش يافته وارزش غذائي آنرا ميكاهد. ريشقه ازنگاه پروتين غني بوده وپروتين آن داراي ارزش بيولوژيك بلند نيز ميباشد. محتواي كلسيم،مگنيزيم، پوتاشيم بلند بوده، مگرفاسفورس آن ناكافي است. تركيب كيمياوي وارزش غذائي آن در جدول 1 -2 ملاحظه شده ميتواند. طوريكه جدول نشان ميدهد در اثر پشرفت سن تركيب كيمياوي وارزش غذائي ريشقه تغيرنموده كه اين امر قابليت هضم ومحتواي انرژي وپروتين آنرا متأثرمينمايد. حيوانات ريشقه را به خوشي مي پذيرند براي اينكه در مصرف پروتين بيش از حد جلوگيري به عمل آمده بتواند.بهتر است تا تغذيه آن به مقدار هاي بزرگي صورت نگيرد. تغذيه ريشقه تازه همراه باساير خوراكه هاي غير متراكم مناسب تردانسته ميشود.رشقه خوراكه خوبي براي همه حيوانات، به ويژه براي حيوانات شيرده وجوان تشكيل ميدهد. براي گاوهاي شيري روزانه به مقدار40 -50 كيلوگرام به هرفرد يا به اندازه (10-8) كيلوگرام دربرابر هر (100( کیلوگرام وزن بدن آنها وبرای گوسفندان (5-8 ) کیلوگرام به هررأس تغذيه ميگردد.هرگاه تغذيه ريشقه همراه باساير خوراكه های غيرمتراكم مدنظر باشد درآن حالت مقداري آن نبايد بيشتراز(30-40 %) مجموعه مواد خشك مد نظرگرفته شود تغذيه ريشقه تازه به حيواني كه هنوزباآن توافق نكرده اند، بايد به دقت واحتياط صورت گيرد. زيرا موجب دمش ياتمياني درآنهاميگردد. درين مورد ريشقه مرطوب وبسيارجوان(كوپره) خطرناك تربه حساب مي رود.

شبدر(Mellitus parviflora)

شبدرپس ازريشقه حايز ارزش بزرگي درتغذيه حيوانات است. شبدردر شرايط مختلف اقليمي روييده ودربرابر خشكي مقاومت دارد. شبدر درمناطق داراي بارندگي كافي، بهترمي رويد. شبدردرخاك هاي متنوع روييده، اما خاكهاي تيزابي رابرداشت نمي تواند.شبدرازنگاه تركيب كيمياوي باريشقه مشابهت دارد. ولي شبدرداراي ساقه آبدارترودرشت ترنظربه ريشقه ميباشد. به اساس خشك، شبدرداراي محتواي بلندپروتين ناخالص وليف نا خالص نسبت به ريشقه است. همچنان ضريب درجه هضمیت مواد مغذي شبدر درمقايسه باريشقه بلندترمي باشد. تركيب كيمياوي به اساس خشك، پروتين ناخالص (27.8 %ِ)عصاره ايتر(3.2 %) ليف ناخالص (15.6 %)عصاره بدون نايتروجن(41.3 %) وخاكستر(12.1 %). تغذيه شبدرتازه به حيوانات، همانند ريشقه تازه صورت ميگيرد. شبدرنيز موجب دمش شده ودرزمان تغذيه آن مانند ريشقه، احتياط دقت لازم را مرعي داشت.

شبدر مصري(alexanelerinum Trifolium )

اين گياه ازمصربه سايركشورها انتقال يافته است. اماكشت آن درمناطق مديترانه اي، شرق ميانه وهند عموميت دارد. شبدرمصري از نگاه محتواي پروتين غني بوده ويك علف مناسبي رابراي حيوانات ميسازد. هرگاه به اندازه (10-15 ) كيلوگرام آن همراه با كاه سفيد تغذيه گردد. درين صورت يگ جيره اي مناسب بقا را تشكيل ميدهد. شبدر مصري در يك سال (5 -6 )بار درو داده ميتواند.

تركيب كيمياوي آن چنين است. به فيصدي مواد خشك پروتين نا خالص (5.21%)عصاره ايتر (6.2%) ليف نا خالص (20.6%) عصاره بدون نايتروجن(61.0 %) وخاکستر(14.3 %) ميباشد.

( Vieira sativa)

مشنگ نيز به منظور توليد علف تازه كشت مي شود. كشت آن دربسياري از كشور ها يكجاه صورت ميگيرد. اززمان گل آوري مكمل تا تشكيل نخستين پليها منحيث علف تازه به كارميرود. علف آن ازلحاظ پروتين، مكنيزيم وكاروتین غني است. مقدارتغذيه آن به حيوانات همانند ريشقه ميباشد.

ماش به منظور توليد علف تازه به تنهائي نيز كشت ميشود. علف ماش تركيب مناسب وقابليت هضم خوب داشته وبه خوشي توسط حيوانات پذيرفته ميشود.ماش منحيث علف تازه ازآغاز پندك آوري تا تشكيل پلي در قسمتهاي وسطي نبات مورداستفاده قرار ميگيرد.





جدول 1-2 تركيب كيمياوي، قابليت هضم وارزش انرژي ريشقه تازه درمراحل مختلف نمو





مرحله نمو





به فيصدي مواد خشك

ضريب درجه هضميت



واحد غذائي دريك كيلوگرام مواد خشك





مواد ناخالص %



پروتين ناخالص



عصاره ايتر ناخالص



ليف ناخالص



عصاره بدون N



خاكسترناخالص



پروتين ناخالص



عصاره ايتر



ليف ناخالص



عصاره بدون N





پيش ازپندك آوري

زمان پندك آوري

آغازگل آوري

زمان گل آوري

ختم گل آوري







خوراكه هاي تازه مربوط به خاندان گندمي

گياهاي خاندان گندمي نيز گاه گاهی به تنهائي وچه بطوريكجايي با علفهاي خاندان باقلي به منظور توليد علف تازه بذرميگردند. علف تازه اين گياه ها مانند دانه ها، از لحاظ محتواي كاربوهايدريت غني بوده ولي از نگاه پروتين فقير اند. ارزش غذائي اين علفها به وسيله مرحله نمو متأثرميگردد. چون تعداد رستنيهاي خاندان گندمي زياد است وبحث پيرامون هركدام ازآنها دراينجا ميسر نميباشد. ازاين نگاه صرف ازآنها كه از اهمیت بيشتردر تغذيه حيوانات برخوردار اند مطالعه ميشود.

علف جواري(zeamys)

علف جواري يكي ازخوراكه هاي اساسی رادر سراسر جهان ميسازد. علف جواري داراي حاصلات وارزش غذائي بلند بوده وبراي مدت زمان درازي توليد علف مي دارد. ازاين لحاظ در تغذيه حيوانات داراي اهميت زيادي ميباشد. چون علف جواري آبدار بوده وحاوي شكر زيادي است. ازاين رو با اشتهاي كامل از جانب حيوانات پزيرفته ميشود. علف جواري به قسم حاصل نخست يادومي بذر شده مي تواند. جواري به منظورتوليد علف تازه به طور غله كشت گرديده ودرطي مدت (85 -90) روز براي تغذيه آماده میشود. خوبترين زمان تغذيه آن به حيوانات مرحله خوشه آوري آن است. در اين زمان علف جوار، نازك، آبدار، وداراي محتواي بلند پروتين، شكرها و كاروتين مي باشد. علف جواري خوراكه مناسبي را براي تمام حيوانات كشت گاهي تشكيل ميدهد. ازجمله براي گاو هاي شيري مناسب تراست. اين نكته را بايد خاطرنشان ساخت كه تغذيه علف جواري، به ويژه در مراحل اخير نموي آن، از نگاه محتواي پروتين ناکافی بوده ازاین سبب لازم به نظر میرسد که تاهمرای بایک خوراکه دیگری که حاوی پروتین کافی باشد تغذيه گردد. سهم علف جواري در تغذيه حيوانات علفخوار مي تواند تا (70-80 ) مجموعه مواد خشك جيره ياحتي بيشتر ازآن مد نظر گرفته شود مي توان علف جواري را همراي با رشقه تغذيه نمود كه درين صورت يك جيره مناسب براي حيوانات نشخوار كننده به ميان ميآيد. علف جواري روزانه به گاو هاي شيرده به ميزان (40 -50 كيلوگرام) به هر فرد يا به اندازه (8 -10 كيلوگرام) دربرابر هر يكصد كيلوگرام وزن بدن تغذيه شده در حالي كه براي گوسفندان به اندازه (4 -7 كيلوگرام) تغذيه ميشود. تركيب كيمياوي وارزش غذايي علف جواري به اساس تازه قرار ذيل است.

مواد خشك (19%) پروتين ناخالص (7 -1 %) ، ليف ناخالص (6-5%) عصاره ايتر(1.9 %) خاكستر (1.2 %) پروتين ناخالص قابل هضم (1.4%) وانرژي قابل استقلاب(48 %)ميگا كالوري دركيلوگرام تعين گرديده است.

علف با جيره(sorghum vulgar يا Andropogan sorghum)

علف با جيره هم مانند علف جواري ازارزش زيادي در تغذيه حيوانات بر خوردار است. علف با جيره مقاومت بلند داشته و(2-3 ) بار درو ميدهد. چون مزه شيرين دارد. ازاين رو حيوانات آن را با خوشي زيادي مي پذيرند. اين علف از لحاظ محتواي پروتين فقير بوده كه بايد در زمان تغذيه آن درنظر گرفته شود. تغذيه آن مثل علف جواري صورت ميگرد.

تركيب كيمياوي وارزش غذايي آن چنين وا نمود ميگردد( به اساس فيصدي مواد خشك) پروتين نا خالص(7.8 %) عصاره ايتر(1.7 %) ليف ناخالص(32.3 %) عصاره بدون نایتروجن (49.6 %) وخاکستر (8.6 %) محتوای پروتین ناخالص قابل هضم آن (1.1 %) واندازه انرژي قابل استقلاب آن (58 %) ميگاكالوري دركيلوگرام تخمين گرديده است.

(Lolium SPP)

جودر علفي به مثابه علف تازه هم به تنهايي وهم بصورت يكجايي با ساير علفها، به ويژه علفهاي باقلي بذر ميگردد. جهت استفاده منحيث علف تازه دراوايل بهار درنخستين مراحل نمويي خويش مساعد ميباشد. كه به اين ترتيب زمينه براي زمينه كشت بعدي وبطورخاص كشت جواري، فراهم مي كند. به عنوان علف خوب چراگاهي نيز به كار رفته ميتواند.

خوبترين زمان استفاده ازآن به عنوان علف تازه، مرحله پيش ازخوشه آوری است. پس ازآنكه خوشه آن تشكيل شد، درشتي آن افزايش كسب نموده وحيوانات آنرا به خوبي نمي پزيرند. محتواي مغذي آن فرق چنداني ازساير علفهاي گندمي ندارد.

درجيره حيوانات نشخوار كننده به اندازه(70 -80 %) مواد خشك جيره يا بشتراز آن شامل شده ميتواند. ازتغذيه آن به حالت مرطوب به ويژه به مقدارهاي زياد، خودداري به عمل آيد، زيرا باعث دمش ميگردد.





فصل پنجم

راهنماي تغذيه ورژيم براي افزايش وزن، همرابايك برنامه غذائي

خوردن 5000 -3500 كيلوکالوری درروز امر مهمي است. براي آنكه بتوانيد اين ميزان را مصرف كنيد، الگوي غذايي سه وعده غذاي متعادل به اضافه سه ميان وعده حايز اهميت ميباشد. صبحانه وميان وعده ها افزايش قابل توجهي در کل كالري دريافتي به وجود مي آورند. جهت افزايش وزن نكات ذيل بايد از توجه خاص برخوردارباشد.

در دسترس بودن كالري

اولين چيزيكه ازجهت تغذيه براي اضافه وزن بايد درنظرگرفت كالري كافي براي بر آورده ساختن نياز هاي ميتابوليك، رشد، وانرژي ميباشد. براي افزايش توده بدون چربي بدن بايد آنقدرپروتين در اختيارباشد تاعلاوه بر رشدبافت هاي جديد بتواند درزمان كمبود مواد ديگرانرژي هم توليد نمايد. بنابراين بايد كالري كافي ازكاربوهايدريت ها وچربي ها وجودداشته باشد تااز پروتين استفاده نشود بحدود ازكالوري توصيه شده معمولأ از3500 -5000 كيلوكالوري ميباشد.

پروتين مورد نياز

جهت حفظ تودۀ پروتين حدودآً (1-2) گرام پروتين به اعضا هركيلوگرام وزن بدن درروز لازم ميباشد. ثابت نشده كه مصرف پروتين بيش ازحد مي توان تودۀ پروتين راازاين مقدار بيشترافزايش دهد.

- ويتامين ها

هنگام كه انتخاب مواد غذائي ازروي مواد سالم ومختلف صورت گيرد. همان گونه كه درليست جايگزيني رژیم ها بيان گرديد، ازجهت تيؤري نيازي به مكملهاي ويتامين وجود ندارد. اما درمواردي كه ورزشكارازجنبه تغذيه كه رژيم متعادلي استفاده نميكند. ويا اگر ازجهت رواني مكملهاي ويتامين برايش مفيد ميباشد، تركيبات مولتي ويتامين منرال [6]را ميتواندمصرف نمايد.

4- تعدد وعده هاي غذا

بدن هميشه درحال فعاليت ميباشد. وبايد درزمان نياز به آن سوخت رساند. مواد مغذي اگردرمقاديرمتعادل وبه طورمكررخورده شود. ميتواند دربدن به طورمؤثرتري مواد استفاده قرار گيرند.

لازم است كه مواد م مغذي مختلف به همان صورت در غذا وجود داشته باشد.

5-انتخاب رژيم

رژيم بايد براساس ليست جاگزيني مواد غذايي باشد (ضميمه7)يعني فهرستي ازغذاهايكه حاوي مواد مغذي انتخاب است. انتخاب ازسه ياچهارگروه براي يك وعده ویا میان وعده باعث ميشودمواد مغذي به طوركاملتري مصرف شوند.

گروپ بندي مواد غذايي قرار ذيل اند.

نان ومواد نشايسته اي
گوشت(شامل تخم مرغ، ماهي، مرغ، پنير، وحبوبات)
سبزيها
ميوه ها
شيروماست
چربيهار
بقيه مواد (شامل شيرينها ومكملها)

6- مكملهاي غذايي:

وقتي كه خوردن كالاي كافي براي افزايش وزن مشكل ميباشد. مكملهاي غذايي تغليظ شده را ميتوان بين وعده هاي غذا خورد. بسياري ازمكملهاي مايع در هراونس(30 ميلي ليتر)40 كالري توليد ميكنندوكمك به رفع احساس پري بيش ازحد مينمايند.



- انتخاب مقداركالري مناسب

براي اطمنان يافتن ازاين كه وزن اضافه تودۀ پروتين است. وچربي اضافه نمي باشد. سرعت افزايش وزن نبايد از هفته اي يك كيلوزياترباشد. تغيرحالت وزن بايد خيلي وقت قبلي اززمان رقابتها شروع شده باشد. اولين قدم تعين سطح كالري مناسب ميباشد. يادداشت بيست وچهارساعته مواد غذائي مصرفي متیواند يك ارئيه تقريبي براي مقداركالري مورد نيازروزانه براي حفظ وزن فعلي به ما بدهد.

اگرروزانه (500)كيلوگرام بشترمصرف كنيم، آنوقت افزايش وزن به وجود خواهد آمدوهفته اي نيم كيلوبه وزن اضافه خواهدشد.اگر افزايش به وجود نيامد(وزمهاي هست كه اين امراتفاق نمي افتد)انرژي را(500) كالوري ديگردرروز زيادتر كنيد تا اضافه وزن رخ دهد. دراین مرحله ملاقات با یک متخصص تغذیه سودمند خواهدبود چون او می تواند رژیم را کنترول نموده وآنرا طبق نیازتان تطبیق دهد.

اگراضافه ازنيم تا يك كيلودرهفته زياد ترشد. ميزان كالري رژيم را باكم كردن متعادل سازيد. اندازه گيري ضخامت پوست، مقدار گلسترول، تري گلسريد را بايد ماهانه ياد داشت كرد وبه آن توجه نمود.

(نکاتی درباره رفتارهای غذایی موفقیت آمیز )

1-برای وعده های غذایی ومیان وعده برنامه زمانی مرتبی طرح کنید . در محیطی آرام ولذت بخش، نشسته غذا بخورید.

2- متوجه باشید که چه غذایی خورده اید ومقدار دقیق آن راکنترول کنید .

3- به جای آنکه وقت استراحت خود را با خوردن پرکنید ، میتوانید کارها مانند مطالعه کتابهای خوب ؛ انجام فعالیتها ی فیزیکی ، دیداراز دوستان ، کاربه روی پروژه های مختلف ویا کمک به دیگران را جایگزین نمایید.

4- برحسب تمام محصولات غذایی را بخوانید .درباره مواد مغذی ومقدار کالری محصولات غذایی جدید همه چیز ها را یاد بگیرید . می توان برای این کاردر یک دفترچه مطالب را یادداشت نمائید.

5-برای خودتان فعالیتهای غیر غذایی پیدا کنید.

6- برای کنترول وزنه های طولانی مدت ، کارهای مانند نوشیدن بیش از حد قهوه و استعمال زیاد سیگار مؤثر ویا سالم نبوده وروش خوبی برای کنترول اشتها نمی باشد .

7- از دوستان و خانواده تان بخواهید که برای هدیه و یا جایزه چیزی های دیگری غیر ار مواد خوراکی به شما بدهند. ازآنها بخواهید که شما را درمورد اهداف تان برای رسیدن به سلامتی بهتر کمک کرده و خودشان را هم دراین کار درگیر نمایند.

( دراتاق نهار خوری )

1- قبل از غذا خوردن یک لیوان آب بنوشید . پس مقدار زیادی سبزی و سالاد بخورید .

2- به عوض بشقاب غذا خوری عادی ، از پیش دستی سالاد برای غذا خوردن استفاده کنید .

3- از دوستان تان بخواهید آنها برای شما غذا بکشند و شما هم همین کار را برای آنها انجام دهید .

4- بعد از خوردن ، قبل ازقهوه و چای ویا فعالیتها ی دیگر میز غذا را تمیز نمائید .



(در اتاق خودتان )

1- از خریدن خوراکیهای اشتها برانگیز و نامناسب خود داری نمائید .

2- برای میان وعده مواد کم کالری مانند سبزی و میوها را در دسترس نگه دارید آنها را دربرابر دید بگذارید .

3- برای زمان های زیاد یک بستته از غذاهای مورد نظر و علاقه تهیه کنید که کم کالری وقابل نگهداری برای چند روز باشد.

4- قبل از میان وعده تا 20 دقیقه صبر کنید و با کارهای کوچک مانند تمیز کردن اتاق تان ، مسواک زدن دندانها ، چرت زدن ، پیاده روی با یک دوست را نجام دهید .

5- وقتی غذایی مانند پبزا دارید از دوستان تان بخواهید که همیشه قسمتی از آن را با شما سهیم باشند . از غذاهای استفاده کنید که کالری کمتری دارد.

سعی کنید غذا را اهسته و در مدتی طولانی صرف کنید .

( غذا خوردن در بیرون)

1- غذاهاید لذیذ و مغذی را هر جا که بروید می توانید پیدا کنید .

2- از پیش برنامه ریزی کنید که برای غذا چه چیزی سفارش خواهید داد . و یا با چه کسی بیرون خواهید رفت . لییست غذا را با دقت مطالعه کرده و با علاقه انتخاب نمایید .

3- در زمان خواندن لیست غذا به دنبال واژه های مانند (بخارپز، سبزیهای تازه ، آب پز ،آب میوه ) بگردید.

4- از چیزهای مانند شورواهای مختلف ، آب گوشت ، سرخ شده درتاوه ، خامه ، و... پرهیز کنید .

5- برای صبحانه مواد مانند میوه تازه ، آب مرکبات ، نانها سبوس دار، شیر بدون چرب و یا کم چرب، نان وماست وبرای نوشابه از آب و آب لیمو ، آب معدنی ،آب میوه استفاده نمایید .

برای باز شدن اشتها ازچیزهای مانند غذاهای دریائی، بخارپز ، سبزیها خام و میوها استفاده نمایید .

6- هیچ وقت سعی نکنید تمام روز را به امید خوردن یک وعده غذا گرسنگی بکشید قبل از ترک خانه کمی بخورید و زمان خوردن همیشه خیلی آهسته و با لذت غذا را خورده و از مناظر اطراف لذت ببرید.
( لیستها ی جایگزینی )

لیست جایگزینی چیست ؟

سیستم جایگزین را می توان برای طرح رژیم های با سطوح کالری مختلف از 900 کالری تا 5000 کالری درروز استفاده نموده .

این شش لیست مختلف برای آن است که شما بتوانید خودتان غذا ها را برنامه ریزی کنید . مواد در یک گروه جای گرفته اند که شبیه یکدیگر می باشند . واز لحا ظ کاربوهایدرت ، پروتئین ، چربی ها و کالری تفریباً یک مقدار را دارا می باشند .

بنا براین با همان مقادیر ذکر شده در لیست هر کدام ازمواد را انتخاب کنید.

با هم برابرمی باشند . برای همین می توان هر ماده ای که در یک لیست قرار دارد جایگزین ماده دیگری در همان لیست نمود.

شش گروه مختلف عبارت اند :

1- گروه مواد نشایسته ای

2- نان ، گوشت مواد مشابه

3- سبزیها

4- لبنیات

5- میوه ها

6- چربی ها

با استفاده از این لیست می توان انواع مختلف مواد غذایی را انتخاب کرده وکل کالری ، کاربوهایدرت ها ، پروتئین و چربی را درطول روز پخش نموده که مواد غذایی ومیزان انسولین متعادل باشد .

دلیل تقسیم مواد غذایی به شش گروه مختلف آن است . که کاربو هایدرت ، چربی ، پروتئین و کالری مواد با یک دیگر متفاوت هستند . ولی دریک لیست تبدیل مواد همگی مث هم هستند.هر ماده ای از هر لیست انتخاب کنید ، مقدار تمام موادش یکسان باشد .

جدول ذیل مقادیر مواد مغذی را د رواحد هر ماده نشان می دهد .

همانطوری که لیستهای را میتوان می خوانید متوجه خواهید شد که بعضی از مواد مقدارشان زیادتر از بقیه است . از آن جایی که مواد غذایی متفاوت می باشد .

مقدار هر ماده طوری انتخاب شده که میزان کاربوهایدرت ، چربی ، پروتئین و کالری آنها با هم مساوی باشد .

اگر ماده خوراکی خاصی را دوست دارید . که درین لیستها گنجانیده نشده است .

از متخصصین رژیم خود بپرسید ، احتمالاً می توان آن ماده را گهگاهی در رژیم استفاده کرد.











































گروهای شش گانه غذایی از حیث مواد انرژی زا

غذا هاي جاگزين كاربوهايدريت(گرام) پروتين(گرام) چربي(گرام) كالوري

موادنشائسته اي/نان 15 3 جزئي 80

گوشت

چربي متوسط - 7 5 75

چربي زياد - 7 8 100

سبزي ها 5 2 - 25

ميوه ها 15 - - 60

شير

بدون چربي 12 8 جزئي 90

كم چربي 12 8 5 120

شيركامل 12 8 8 150

روغن - - 5 45





تغذيه صحيح

هنگام كه درمورد تغذيه خوب سوال ميشود چندقانون اساس را مدنظر قراردهيد.

1- تمام مواد مغذي مورد نيازرامي توان باصرف انواع مختلف مواد غذايي به دست آورد. واضح است كه تمام افراد داراي رژيم متعادل نيستند. اگرنگران اين هستند كه رژيم شان به اندازه كافي مواد مغذي دارديانه، خيلي ساده تمام چيزهاي را كه ظرف يك هفته مي خورید ياداشت نمايد. سپس ازپزشك ويا متخصص تغذيه درمورد غذاهاي انتخابی تان سوال نمايد.

اگر رژيم تان كمبود دارد، ببنيد چه موادي آنرابرطرف مي نمايد. لزومي ندارد كه پارا فراتر نهاده وازمكملهاي استفاده كنيد. موادمغذي به شكل قرص ويا مواد خوراكي هميشه موضوع داغي بوده اما رژيم فقيرهمرابا مكملهاي ويتامين بازهم يك رژيم فقيراست.

2- مس‍له وزن بدن مثل مسله جمع وتفريق است. اگربيش ازحد مورد نيازكالري مصرف كنيد، وزن تان زيادخواهد شد. براي ازدست دادن وزن بايد بيشترازآنچه كالري دريافت ميكنيد، بسوزانيد. اگربراي اين كارقرصي ساخته مي شد عالي بود. واضيح است كه بعضي از مصرف كنندگان فكرميكنيد چنين قرصهاي وجوددارد. اينها همان افرادي هستند كه مواد نشايسته رامي خورند. ومحدوديت هاي شديد غذايي را، كه توسط راديكالهاي دنياي رژيم پشنهاد شده ميخوانند وقبول ميكنند. براي توليد قرص كاهش وزن تحقيقات زيادي درحال اجرا است. وممكن است درقرن بعددر دسترسي همگان قرارگرفت. اما در حال حاضر مصرف كنندگان بايد به كنترول كالري. ورزش، تغيرات رفتار، وهمان عقل سليم خوب قديمي تكيه نمايند. حقيقت ناخوشايند اين است كه هيچ قرصي نسبت به سه وعده غذايي متعادل در روز نمي تواند ضمانت سلامت بهتري را بنمايند.

3- اصل سالم خوردن، اعتدال در مصرف تمام چيزهايست، بيش ازحد خوردن ازيك چيز خوب كاردرستي نیست. تصوربكنيد كه آدم آن قدر شكلات بخورد كه ديگرازآن خوشش نيايد. آن وقت زندگي ديگرمعناي نخواهد داشت. به خاطرسلامتي خود تان توجه بشتري به كيفيت، كميت تكرارالگوها، وتنوع موادغذايي بنماييد. بهترين راه تمركزبروي تنها يك ماده مغذي نیست. وممكن است حتي مضیر هم باشد، هرقدربشتربدانيم. براي ما روشنترميشود كه بيش ازحدجلو رفتن درهرجهتي ميتواند عواقب تغذيه ناخوشايندي داشته باشد. براي مثال بحث درمورد سرطان ورژيم به روي چربيها، ويتامين هاي A، C،E وسلينيوم وفيبرتمركز پيداكرده است. درمورد هريك ازاين موارد، فقط مقدار معين به شكل معين ميتواند مفيد باشد.

4- هيچ درمان پشنهادي نبايد امن ويا مؤثرتلقي بشود مگراين كه وسيله تحقيقات علمي وآزمايشات كنترول شدۀ اين امرثابت شده است كه اخيراً صنعت داروسازي اشتياق زيادي به اسيد های چرب تحقيقات نشان داده است كه جمعيتهاي كه اين اسيد های چرب دررژيم شان نسبت بالائي راداشته باشد بيماري كه قلبي كمتردارند.

واكنش صنعت كپسولي بود كه چندين بار درروز مصرف ميشود. احتمالاً خوردن اين تركيبات ضرري ندارد. امالازم است كه شخص قبل از قبول عبارات كلي درمورد مزاياي يك محصول احتياج به خرج دهد.

پس هيچ كس نمي خواهد ازبيماري قلبي عروقي بميرد.





























فصل ششم

تهيه غذا براي مواشي وطيوراهلي درايام زمستان

غذا و تغذيه مواشي وطيوراساس يك امرحتمي وضروري درهمه وقت بخصوص در ايام زمستان است. تا مقدار موردضرورت حبوبات، بیده، كاه سفيد وكنجاره براي حيوانات،‌ خويش تهيه وتدارك وذخيره نمايند.

از اينرو اولين احتياج مالدار، زارعين مالدار، پروژه هاي مالداري سكتور خصوص دركشور، ازدياد مقدارعلوفه وخوراكه هاي حيواني ميباشد تا درايجاد يك مركز قوي ونيرومند تهيه خوراكه ازنگاه كميت وكيفيت غذائي عطف توجه نمايند. بعداً ميتوان در توريه حيواناتيكه داراي توليد محصولات بشترباشد يعني نسل هاي اصلاح شده خارجي اقدام بعمل آيد. تا اينكه دراصلاح نسل ونژاد حيوانات وطيور محلي خويش دست بكار شود. تهيه علوفه وتغذيه حيوانات يك موضوع خيلي مغلق وپيچيده بوده اما جالب وخيلي ها هم مهم وضروري است كه به علم غذا وتحصيلات غذايي...ارتباط دارد.

چون مواد مغذي در علوفه چمني، علف چرهاي طبيعي ومصنوعي، شبدر، ريشقه، جو، گندم،‌ جواري، لوبيا، ...يافت ميشود. بادرنظرداشت موسم جمع آوري علوفه بندي وحبوبات آنرا جمع وذخيره نمايد. درتكافوي جمع آوري، ذخيره نمودن، بيده، حبوبات وسايليچ كردن باشند.

مالداران، زارعين مالداروصاحبان فارم هاي مالداري سعي وتلاش نمايند تا علوفه چمني ريشقه ، شبدروامثال آنرا كه جهت بيده نمودن خشك میكند. بايد طور خشك كنند كه سر شار ازويتامين هابوده پوپنك زده وگنده نباشد.

زيرا اگر ريشقه، شبدر دروقت بيده نمودن گنده ويا پوپنك زده شود در كيفيت غذائي آن تقليل بعمل آيد. وقتيكه حيوانات بخوردبخصوص حيوانات نشخوار كننده گان(گاووگسفند)اختلالات جهاز هضمي راببار آورده باعث تراكم گازات درمعده وروده هاي حيوان شده تمپاني(ورم شكم)را ببار مي آورد. اگردرآن صورت بوقت وزمانش به وترنر(داكتر حيوانات) مراجعه نشود سبب تلف شدن حيوان ميگردد.

برعلاوه آن درتوليد محصولات مواشي وطيور كاهش رو نما ميگردد. غذايكه به حيوان وطيور داده ميشود بايد مواد مؤثرآنرا يك متخصص مالداري در نظربگيرد.بخاطر اينكه بهتر وخوبترموضوع زيرعنوان بيده وكاه سفيد مورد مطالعه قرار ميگرد.

بيده

بيده سازي يكي ازروشهاي مهم نگهداري علفهاي تازه دراثر خشك نمودن آنها براي استفاده بعدي ميباشد. ساختن بيده اززمانه هاي بسيار دوري ازاهلي نمودن حيوانات به اين سو مروج بوده است. يا به عباره ديگر وقتي بشر درمورد نگهداري علفها براي استفاده درزمان قحطي يا كمبود پي برد. دست به خشك نمودن علفهاي تازه زد. سپس در اثرپشرفت تمدن بشري ورشد وتكامل دانش وتكنولوژي به مقياس جهاني، ساختن بيده اشكال وانواع امروزي را به خود گرفته است. هدف از ساختن بيده را كاهش بخشيدن محتواي رطوبت آن به همان اندازه كه تشكيل مي دهد كه فعاليت انزايمهاي نباتي ومايكروبي قطع گرديده وعلف براي مدت زيادي نگهداري شده بتواند.

بيده چيست؟

براينكه به اين پرسش پاسخ ارائه گردد اينكه بيده راتعريف مينمايم. بيده عبارت از خوراكه غير متراكم خشك است كه دراثر خشك نمودن طبيعي علفهاي تازه حاصل ميگردد. يابه عباره ديگر:

بيده عبارت از قسمتهاي بالا اززمين نباتات علفي است كه درمراحل نمويي جمع آوري گرديده وجهت استفاده بعدي خشك ميشود.

اهميت بيده درتغذيه حيوانات:

بيده اهميت زيادي در تغذيه حيوانات حايز ميباشد. بيده خوب داراي خصلت پرهيزانه ای ، بوي گوارا ومزه قابل پسند بوده وبه تمام انواع حيوانات قابل تغذيه ميشود. تغذيه بيده از سن وسال جوانی تاپیری به حیوان تغذیه می شود تغذیه بیده به بره ها وگوساله هاي خورد موجب انكشاف شكمبه آنها ميگردد. همچنان شمول بيده در تغذيه حیوانات درتغذیه حیوانات قابل سفارش وتوصیه می باشد. هم چنان تغذیه بيده درروز هاي آخربارداري ونخست شيردهي به حيوانات ماده صورت ميگردد.

بيده منبع خوب انرژي را براي گاو، گوسفند، اسپ تشكيل ميدهد. بيده درتغذيه حيوانات نشخوار كننده منحيث منبع انرژي خدمت نموده، اما بيده نباتات با قلي به عنوان منبع پروتين مد نظر گرفته ميشوند.

بيده (به ويژه بيده ريشقه) در تغذيه مرغها به قسم منبع ويتامين ومواد معدني شامل ميگردد. درتغذيه حيوانات نشخوار كننده اهميت بيده ازنگاه تأمين يك مقدارزياد انرژي وبه اينگونه تقليل يك مقدارزياد خوراكه متراكم درجيره آنها نيزبرجسته ميباشد. بيده ازنگاه تجارت نيزاهميت زيادي دارد. زيرا دركشورما وهمچنان دربسياري ازكشور هاي جهان خريدفروش آن رايج است. باتوجه به اين امربراي مالداران لازيم است تا در تغذيه حيوانات خويش ازبيده هاي استفاده نمايند كه داراي كيفيت خوب بوده ونيز اقتصادي باشند.

بيده ريشقه

بيده ريشقه نباتي است كه دركشور مادر مقايسه باساير علف هاي خاندان باقلي اهميت بيشترداشته وكشت آن به پيمانه بزركتري صورت ميگرد. طور عموم از علف ريشقه به منظوراستفاده درزمستان باسايرمواقع ضروري بيده ساخته ميشود. ريشقه يك نبات مربوط به خاندان باقلي بوده رويش چند ساله داشته، صدبرگه داراي گلهاي بنفش ميباشد. ريشقه به تنهايي ياطور مخلوط باساير علفها به منظور توليد بيده بذر شده ميتواند. درصورتكه به تنهايي ازآن بيده ساخته شود محتواي پروتين آن بلند تر ميباشد. هرگاه درزمان درو وجمع آوري دقت واحتياط لازيم مدعي نگردد. مقدارهاي برگ آن ازهم پاشيده وارزش عذائي آنرا موتأثرمينمايد.

بيده شبدر

اين بيده پس ازبيده ريشقه اهميت درجه دوم دارد. اكثر نقاط جهان ازشبدربه شكل مخلوط با ساير علفها مثل علفهاي گندم به مقصد توليد بيده استفاده مينمايند. در كشور ما ازآن به تنهائي نيزبيده ميسازند اما ساختن بيده ازشبدر همانند ريشقه عموميت چنداني ندارد. بيدۀ شبدرازنگاه تركيب كيمايي وارزش غذايي با بيده ريشقه نزديك است. محتواي پروتين آن اندك ازبيده ريشقه كمتر ميباشد. تركيب موادمعدني آن مناسيب بوده وتناسب ميان كلسيم وفاسفورس آن خوب است. بيده شبدر كوبالت ومس نسبتاً بشتردارد. در زمان ساختن بيده ازشبدر ونگهداري آن بايددقت وتوجه زيادي صورت گيرد. بيده شبدرمانند بيده ريشقه به حيوانات مختلف بويژه به حيوانات شيرده وجوان تغذيه شده ميتواند.





































نتيجه گيري

از بدو پيدايش انسان غذاوتغذيه يكي ازمسايل بسا عمده ومهم حياتي به شمار ميرود ازآوانكه بشر بشكل خيلي ابتدائي در مغاره كوها زندگاني ميكردند. وهم درحال حاضر به كمك تكنولوژي عصري غذا وتغذيه يكي ازمسايل مهم وداراي اهميت خاص ميباشد. ازاينرو اين مسله فكرانسانهارا بخود جلب كرده است. با وجوديكه درعصر حاضر انسانها توانسته پشرفت هاي چشمگيري وترقي باور ناشدني رادرشؤن مختلف زندگي خويش پديد آورد. وتكنالوژي جديد ومدرن را اختراع وبه كار ميبرد. ولي بازهم مسله غذاوتغذيه درجوامع بشري از نقطه نظر اقتصادي واجتماعي از اولويتي ويژه اي برخوردار است. اهميت غذا وتغذيه درعصر حاضر تا حدود است. كه يكي ازمعيار مهمي درجه سطح تمدن وپشرفت هرجامعه به حساب ميرود. زيرادر ترقي وپشرفت همه جانبه يك اجتماع اندازۀ صحت جسمي وروحي افراد جامعه سالم وصحتمندتر باشد. به همان اندازه تنومند تروقوي تروداراي فكر وعقل سليم ميباشد. بدين ملحوظ پشرفت وترقي اقتصادي اجتماعي وفرهنگي همان جامعه رشد سريع مينمايد. كه بدن ساليم وافراد صحي وساليم داشته باشند كه اين امر وابسته به داشتن غذاي با كيفيت وبا كميت است. كه چنين غذا قسمت اعظم آن از محصولات مالداري وطيور وزراعت حصول ميگردد.



















مآخذ

آزاده امین پور،گین صدیق اصول علم وتغذیه . 1363 .
ام پترسون ، مریلین تغذیه وورزش . 1935 .
نقش غذا درزندگی انسان وحیوان . انتشارات ریاست زراعت ومالداری ومواد غذایی . 1384 .
مزینی ، داکتر پرو پرورش گاووگوساله های گوشتی . 1382 .
دوین ، برتشما علوم صنایع غذایی تکنالوژی برای کشورهای جهان سوم . 1371.
دانستنی ها درباره شیروامراض پستان . طبع وزارت زراعت ومالداری . 1362 .
نیگخواه ، علی نکات فنی وکاربردی درتغذیه گاوهای شیری . 1373 .
ساجد ، گل محمد اهمیت گوشت حیوانات وطیور . 1383 .
ساجد ، گل محمد تهیه غذا برای حیوانات . 1384.
ساجد، گل محمد مجله گرنه شماره 18 . 1383 .
طنین ، پوهاند دکتورگل محمد تغذیه حیوانی جلد2 دانشگاه سمت . شماره انتشار 830 .



- UN- F.A.O- Amino acid in food Biological Data on Protein.1973.













[1] (UN FAO 2003)نظر به احصائئه سال (2003) از طرف موسسه (UN FAO) در افغانستان طبق امار دست داشته ان از این قرار بود

[2] .( Protein rich food) پروتين غني موجود در غذا

[3] . (Essenial amino acid) امينو اسيد هاي ضروري در غذا

3. (Complete protein) پروتين مكمل ياكامل

4.(Forage) عبارت از آن گونه مواد نباتي اند كه به حالت، خشك وسايليچ شده، به حيوانات تغديه گرديده ودر حالت خشك حاوي بيشتر از 18% ليف ناخالص مي باشد.

تركيبات مولتي ويتامين منرال: چنين تركيبي درايران نيز يافت ميشود، يعني حاوي تمام ويتامين واملاح .5
منبع : http://www.zellal.com

برچسب ها :
سفارش طراحی سایت یا وبلاگ به صورت حرفه ایبا شماره 09128981231 تماس بگیرید سفارش طراحی سایت یا وبلاگ به صورت حرفه ایبا شماره 09128981231 تماس بگیرید

آمارگیر hadband